Ποια η αλήθεια πίσω από τη Ραπουνζέλ; Είναι, όντως η Ραπουνζέλ ή ο συνδυασμός δύο διαφορετικών παραμυθιών;

Ραπουνζέλ!

Ένα γερμανικό παραμύθι ευρύτερα γνωστό από την συλλογή παραμυθιών των αδελφών Γκριμ και πρωτοεκδόθηκε το 1812 ως μέρος του βιβλίου τους.

Ποιος αλήθεια, δεν το έχει δει ή διαβάσει;

Εμένα, πάντως, οι ανιψιές μου, όλο γι’ αυτό μιλούν!

Όχι απλώς μιλούν… Το ζουν!

Άδικο; Αλήθεια;

Τι;

Μα, φυσικά και αλήθεια, εφόσον, πίσω από κάθε παραμύθι, κρύβεται και μιαν αλήθεια!

Ας δούμε όμως, τι;

Είναι η Ραπουνζέλ, όπως την παρομοιάζουν τα παιδιά ή κάτι βαθύτερο;

Για την ιστορία,  η ιστορία των αδελφών Γκριμ είναι προσαρμογή του παραμυθιού Rapunzel του Φρίντριχ Σουλτς, που δημοσιεύτηκε το 1790.

 Η έκδοση του Σουλτς βασίζεται στο Persinette της Σαρλότ-Ροζ ντε Κομόν ντε λα Φορς που αρχικά εκδόθηκε το 1698, που με τη σειρά του ήταν επηρεασμένο από μια πιο παλιά ιταλική ιστορία, Petrosinella του Τζιαμπατίστα Μπαζίλε, που δημοσιεύτηκε το 1634.

 Η πλοκή του, χρησιμοποιήθηκε και έγινε αντικείμενο παρωδίας σε διάφορα μέσα και η πιο γνωστή του φράση είναι: Ραπουνζέλ, Ραπουνζέλ, ρίξε κάτω τα μαλλιά σου. Πια, χρησιμοποιούν αυτή τη φράση, για όσα κορίτσια έχουν μακριά μαλλιά!

Είναι, ένας ιδιωτισμός της ποπ κουλτούρας, θα έλεγα!

 Στο πρώτο μέρος της έκδοσης του 1812, κατηγοριοποιείται ότι προέρχεται από το βιβλίο του Φρίντριχ Σουλτς Kleine Romane που εκδόθηκε το 1790.

Ο Άντριου Λανγκ το συμπεριέλαβε στο The Red Fairy Book και μάλιστα,  άλλες εκδοχές στις οποίες εμφανίζεται η ιστορία είναι The Book of Witches της Ραθ Μάνινγκ-Σάντερς και στο βραβευμένο εικονογραφημένο βιβλίο του Πολ Ζελίσνκι, Rapunzel και στην ταινία της Disney Μαλλιά Κουβάρια, πού έμαθαν τα παιδιά και τα έχει ξετρελάνει!

Μα, αλήθεια, πόσα βιβλία ήταν κρυμμένα, πίσω από το άγνωστο και έγιναν θησαυροί, μονομιάς με την τηλεόραση;

Να, γιατί, οι γονείς πρέπει να εμψυχώνουν, να προτρέπουν το παιδί, να διαβάζει, παρά να έχει ως πρότυπό του, εικόνες και ό,τι προσφέρει η τηλεόραση. Να μυρίζουν τις εικόνες και τις σελίδες του βιβλίου και να ταξιδεύουν, να κινούν το μυαλό τους. Να μην βαριούνται ποτέ. Να έχουν ερεθίσματα και αξίες. Νοημοσύνη και ταυτόχρονα παιχνίδι.

Η ιστορία της Ραπουνζέλ, μάλιστα, έχει εντυπωσιακές ομοιότητες με μια περσική ιστορία του ενδέκατου αιώνα, Ρουντάμπα, που συμπεριλήφθηκε στο επικό ποίημα Σαχναμέ του Φερντοσί. Η Ρουντάμπα προσφέρεται να ρίξει κάτω τα μαλλιά της από τον πύργο, για να μπορέσει να ανέβει ο εραστής της Ζαλ.

 Κάποια στοιχεία του παραμυθιού μπορεί να έχουν βασισθεί στην ιστορία της Αγίας Βαρβάρας, που λεγόταν ότι ήταν κλειδωμένη σε έναν πύργο από τον πατέρα της.

Κάποιοι ερευνητές, από την άλλη, πρότειναν μια σύνδεση στους πρωτο-Χριστιανικούς Ευρωπαϊκούς μύθους για την θεότητα του ήλιου και της αυγής, στους οποίους η θεότητα του φωτός είναι παγιδευμένη και ελευθερώνεται.

Στους απίστευτα όμοιους μύθους περιλαμβάνεται αυτός της βαλτικής ηλιακής θεότητας Σαουλέ, που κρατείται όμηρη σε έναν πύργο από έναν βασιλιά.

Συνεχίζω λίγο, με την πλοκή του βιβλίου, πού ομολογώ, μου αρέσει κι ας είμαι 34 χρόνων!

Ένα μοναχικό ζευγάρι, που θέλει να αποκτήσει παιδί, ζει δίπλα σε έναν περιφραγμένο κήπο που ανήκει σε μια κακιά μάγισσα ονόματι Ντάμα Γκόθελ.

 Η σύζυγος, ενώ βιώνει τις λιγούρες που έχουν να κάνουν με τον ερχομό της πολυαναμενόμενης εγκυμοσύνης, παρατηρεί ένα λυκοτρίβολο, δηλαδή: rapunzel,- έτσι είναι η γερμανική του ονομασία- να μεγαλώνει στον κήπο και το λαχταρά.

Αρνείται να φάει ο, τιδόποτε άλλο και αρρωσταίνει, και ο σύζυγός της αρχίζει να φοβάται για τη ζωή της.

Μια νύχτα, ο άντρας της μπαίνει κρυφά στον κήπο, για να πάρει κάμποσα από αυτά.

Φτιάχνει μια σαλάτα με τα λυκοτρίβολα και τρώει λαίμαργα από αυτήν. Είναι τόσο νόστιμη που ο σύζυγος πηγαίνει ξανά να μαζέψει για εκείνη.

Όπως ανεβαίνει στον τοίχο για να επιστρέψει στο σπίτι, η Ντάμα Γκόθελ τον πιάνει και τον κατηγορεί για κλέφτη. Εκείνος την ικετεύει για έλεος, και εκείνη συμφωνεί να είναι επιεικής μαζί του, και του επιτρέπει να πάρει όσα λυκοτρίβολα θέλει, με τον όρο ότι το μωρό θα το δώσουν σε εκείνη όταν γεννηθεί.

Απελπισμένος συμφωνεί.

 Όταν η γυναικά του γεννάει το κοριτσάκι, η Ντάμα Γκόθελ το μεγαλώνει σαν δικό της και το ονομάζει Ραπουνζέλ λόγω του φυτού που η μαμά της λαχταρούσε.

Μεγαλώνει και γίνεται το πιο όμορφο παιδί του κόσμου με μακριά χρυσαφένια μαλλιά.

Όταν γίνεται δώδεκα ετών, η Ντάμα Γκόθελ την κλειδώνει μέσα σε έναν πύργο στη μέση του δάσους, χωρίς πατήματα για να ανέβει κανείς ούτε και πόρτα, με μόνο ένα δωμάτιο και ένα παράθυρο. Για να επισκεφθεί την Ραπουνζέλ, η Ντάμα Γκόθελ στέκται κάτω από τον πύργο και φωνάζει:

    Ραπουνζέλ, Ραπουνζέλ, ρίξε κάτω τα μαλλιά σου, ώστε να μπορέσω να ανέβω τη χρυσή σκάλα.

Μια μέρα, ένας πρίγκιπας ιππεύει μέσα στο δάσος και ακούει τη Ραπουνζέλ να τραγουδάει από τον πύργο. Γοητευμένος από την αιθέρια φωνή της, την αναζητά και ανακαλύπτει τον πύργο, αλλά είναι φυσικά απίθανο να εισέλθει μέσα.

Επιστρέφει συχνά, για να ακούει την όμορφη φωνή της, και μια μέρα βλέπει την επίσκεψη της Ντάμας

Γκόθελ, και μέσω αυτής μαθαίνει πως να έχει πρόσβαση στον πύργο. Όταν η Ντάμα Γκόθελ φεύγει, καλεί Ραπουνζέλ να ρίξει κάτω τα μαλλιά της. Όταν το κάνει, εκείνος ανεβαίνει, και οι δυο τους ερωτεύονται. Έπειτα της ζητάει να τον παντρευτεί, κι εκείνη δέχεται.

Μαζί σχεδιάζουν τρόπους για να δραπετεύσουν, όπου θα έρχεται κάθε νύχτα και φέρνει στη Ραπουνζέλ ένα κομμάτι μετάξι, που το υφαίνει μέσα στη σκάλα.

Προτού το σχέδιο αποδώσει καρπούς, πάντως, εκείνη του δίνεται. Στην πρώτη εκδοχή των Γκριμ, η Ραπουνζέλ λέει αθώα πως το φόρεμα τη στενεύει γύρω από τη μέση- λόγω της εγκυμοσύνης-, στη δεύτερη εκδοχή, ρωτάει την Ντάμα Γκόθελ- σε μια στιγμή που ξέχασε- γιατί της είναι πιο εύκολο να ζωγραφίσει τον πρίγκηπα και όχι εκείνη.

Εξαγριωμένη, κόβει το μεγαλύτερο μέρος των μαλλιών της Ραπουνζέλ και την εξοβελίζει μες στην ερημιά, για να φροντίσει τον εαυτόν της.

Όταν ο πρίγκιπας την καλέι τη νύχτα, η Ντάμα Γκόθελ ρίχνει τα κομμένα μαλλιά, για να ανέβει. Προς έκπληξή του, βρίσκει τον εαυτό του να κοιτάζει εκείνη αντί τη Ραπουνζέλ, που δε βρίσκεται πουθενά.

 Όταν του λέει σε μια στιγμή ζήλιας ότι δε θα δει ποτέ ξανά τη Ραπουνζέλ, πηδάει από τον πύργο και πέφτει πάνω σε κάτι αγκάθια που τον τυφλώνουν.

Για μήνες, περιπλανιέται στην άγονη γη της χώρας και τελικά φτάνει στην ερημιά όπου ζει η Ραπουνζέλ με τα δίδυμα που γέννησε, ένα αγόρι και ένα κορίτσι.

 Μια μέρα, ενώ τραγουδάει, ακούει τη φωνή της, και επανασυνδέονται. Όταν πέφτει ο ένας στην αγκαλιά του άλλου, τα δάκρυά της γιατρεύουν την όρασή του. Την οδηγεί εκείνη και τα δίδυμα στο βασίλειό του, όπου ζουν ευτυχισμένοι για πάντα.

Σε κάποιες εκδοχές της ιστορίας, τα μαλλιά της Ραπουνζέλ μεγαλώνουν μαγικά με το άγγιγμα του πρίγκιπα.

Άλλη εκδοχή της ιστορίας τελειώνει με την αποκάλυψη της Ντάμας Γκόθελ να έχει ελευθερώσει τα μαλλιά της Ραπουνζέλ μετά την πτώση του πρίγκιπα από τον πύργο, και γλίστρησαν από τα χέρια της και έπεσε βαθιά μέσα στον πύργο όπου και παγιδεύτηκε.

Δεν ξέρω, εάν συμφωνείτε, μα η φαινομενικά ασυνεπής συμφωνία με την οποία ανοίγει το παραμύθι, είναι ακόμη ένα σχήμα λόγου στα παραμύθια το οποίο επαναλαμβάνεται στο Ο Τζακ και η Φασολιά, στο οποίο ο Τζακ ανταλλάσσει μια αγελάδα για φασόλια, και στο Η Πεντάμορφη και το Τέρας, όπου η Πεντάμορφη επιστρέφει στο Τέρας με αντάλλαγμα ένα τριαντάφυλλο.

Δεν ξέρω, εσείς έχετε στο νου σας, άλλο παραμύθι, με παρομοιώσεις;

 Οι λαογραφικές πεποιθήσεις, μάλιστα, συχνά το θεωρούν αρκετά επικίνδυνο να αρνείται μια έγκυος γυναίκα οποιοδήποτε φαγητό λαχταρά.

 Τα μέλη της οικογενείας συχνά θα έφταναν στα άκρα, για να εξασφαλίσουν τέτοιες λαχτάρες.

Μια επιρροή στη Ραπουνζέλ των Γκριμ ήταν η Petrosinella, που γράφτηκε από τον Τζιαμπατίστα Μπαζίλε στη συλλογή από παραμύθια το 1634, Lo cunto de li cunti ή Pentamerone.

Αυτό λέει μία παρόμοια ιστορία μιας εγκύου γυναίκας που λιγουρεύεται μαϊντανό από έναν κήπο μιας δράκαινας, πιάνεται, και πρέπει να υποσχεθεί ότι θα χαρίσει το μωρό της σε εκείνη. Οι συναντήσεις του πρίγκιπα και της παρθένας στον πύργο περιγράφονται σε κάπως άσεμνη γλώσσα.

 Μια παρόμοια ιστορία δημοσιεύτηκε στη Γαλλία από την Μαντμουαζέλ ντε λα Φορς, ονόματι Persinette.

Όπως η Ραπουνζέλ στην πρώτη εκδοχή των αδελφών Γκριμ, έτσι και η Περσινέτ μένει έγκυος κατά τη διάρκεια των επισκέψεων του πρίγκιπα.

Τελικά;

Ποια η αλήθεια πίσω από τη Ραπουνζέλ;

Είναι, όντως η Ραπουνζέλ ή ο συνδυασμός δύο διαφορετικών παραμυθιών;

Ηλιάνα Βολονάκη

Συγγραφέας