Άρθρο της Ηλιάνας Βολανάκη

Δον Κιχώτης. Ένα απλό σύμβολο, τρελού ή ονειροπόλου; Ποιος έχει τη δύναμη να απαντήσει;

Η ψυχολογία των λέξεων, παίζει σημαντικό ρόλο, στη διαπαιδαγώγηση ενός παιδιού, καθώς και η λογοτεχνία!

Παρουσιάζοντας διάφορα  βιβλία και τη ζωή Μεγάλων- Σπουδαίων λογοτεχνών, μπορούν τα παιδιά, να αντιληφθούν, τις αξίες της ίδιας της ζωής!

Σας παρουσιάζω, με τα δικά μου μάτια το βιβλίο του Μιγκέλ ντε Θερβάντες, Δον Κιχώτης!

Ο Δον Κιχώτης, λοιπόν, είναι το πρώτο μυθιστόρημα που εκτυπώθηκε, το οποίο εκδόθηκε σε δυο μέρη, το 1605 και το 1615.

Είναι ένα από τα μυθιστορήματα που επηρέασαν σημαντικά την ισπανική λογοτεχνία.

Είναι, βέβαια, ένα από τα πιο εμπνευσμένα έργα της νεότερης δυτικής λογοτεχνίας.

Το έργο περιγράφει τις περιπέτειες του πρωταγωνιστή Αλόνσο Κιχάδα, ενός απλού αγρότη ο οποίος έχοντας διαβάσει πολλά βιβλία για τον ιπποτισμό, πιστεύει ότι είναι ιππότης και παίρνει το όνομα Δον Κιχώτης.

Στα βιβλία δεν αναγράφεται επακριβώς η τοποθεσία της κατοικίας του, αλλά μας λέει πως ζει μαζί με την ανηψιά του και την οικονόμο του σπιτιού του.

Ξεκινάει τα ταξίδια και τις περιπέτειες του μόνος, μαζί με το κοκαλιάρικο άλογο του που το ονομάζει Ροσινάντε, φορώντας μια παλιά μεταλλική πολεμική στολή που βρήκε.

Πόσα ταξίδια, άραγε, κάνουν έτσι, τα παιδιά;

Πόσες περιπέτειες ο νους;

Το έργο: Δον Κιχώτης, γράφτηκε κατά περίεργο τρόπο,!

Ένα βιβλίο, που περιγράφει ένα μεγάλο περιπετειώδες ταξίδι, γράφτηκε ενώ ο Θερβάντες ήταν στη φυλακή της Σεβίλλης, για οικονομικά χρέη. Ίσως, αν ο Θερβάντες είχε χρήματα για να πληρώσει τα χρέη του, ένας από τους πιο αγαπημένους χαρακτήρες της λογοτεχνίας να μην είχε γεννηθεί.

Ποιο είναι όμως αυτό το στοιχείο στην προσωπικότητα του Δον Κιχώτη που τον ανάγει σε αγαπημένο ήρωα και προκαλεί τη φαντασία μας;

Γιατί ενώ από τη μια περιγελούμε τα όνειρά του και την παράλογη περιπέτεια στην οποία εμπλέκεται, την ίδια στιγμή ταυτιζόμαστε μαζί του;

Τί είναι αυτό που μας κάνει να γελάμε με τον Σάντσο Πάντσο, τον ακόλουθό του, και παράλληλα να τον αγαπάμε τόσο πολύ;

Θα προσπαθήσω να σας βοηθήσω, να καταλάβετε λίγο καλύτερα τον ιππότη με τη θλιμμένη έκφραση, για να ανακαλύψουμε ποια ευαίσθητη χορδή της ψυχής αγγίζει μέσα μας.

Από τη μια γελάμε μαζί του και με τις πράξεις του και από την άλλη μας γοητεύει.

Κατά την διάρκεια των περιπετειών του τραυματίζεται και τον μεταφέρουν πάλι πίσω στο σπίτι του όπου τον φροντίζουν η ανιψιά και η οικονόμος του.

Του λένε πως η στολή εξαφανίστηκε από μαγείας. Λίγο καιρό αργότερα βρίσκει τον γείτονα του Σάντσο Πάντσα και τον πείθει να τον ακολουθήσει με το αντάλλαγμα πως θα του δώσει μερίδιο σε ένα νησί.

Ο Δον Κιχώτης είναι ερωτευμένος με μια νεαρή γειτόνισσα του, που από μόνος του την ονομάζει Δουλτσινέα και προσπαθεί να την σώσει γιατί έχει πείσει τον εαυτό του ότι βρίσκεται κάτω από την επήρεια μαγικών. Βεβαίως η Δουλτσινέα δεν γνωρίζει τίποτα από όλα αυτά και δεν εμφανίζεται ποτέ σε κανένα από τα βιβλία.

Τα ταξίδια του Δον μαζί με τον πιστό σύντροφο του ξεκινάνε και τις περισσότερες φορές δεν έχουν καλή κατάληξη.

 Συνήθως γίνονται αντικείμενα χλευασμού και γέλιου κυρίως ο σύντροφος Σάντσο Πάντσα.

Προς το τέλος του δεύτερου βιβλίου βλέπουμε πως ο Δον Κιχώτης κατά κάποιο τρόπο βρίσκει τα λογικά του και επιστρέφει μαζί με τον φίλο και συνταξιδιώτη του πίσω στο σπίτι τους.

Το χάσμα ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία του μας διασκεδάζει, η αγάπη του για την ευγενική Δέσποινα, μας φαίνεται γελοία, και η μάχη που δίνει ενάντια στους Γίγαντες, ενώ όλοι γνωρίζουμε ότι πρόκειται για ανεμόμυλους, μας κάνει να κλαίμε από τα γέλια.

 Τότε, τι είναι αυτό που μας γοητεύει τόσο πολύ στο χαρακτήρα του και δεν τον απορρίπτουμε αμέσως ως τρελό;

Ίσως η απάντηση να μη βρίσκεται μόνο στον Δον  Κιχώτη αλλά σε αυτό που ο Θερβάντες προσπάθησε να μας εξηγήσει μέσα από αυτόν:

Σε κάθε πολιτισμό ή παραδοσιακή κοινωνία υπάρχει ο χαρακτήρας του τρελού, ο τρελός του χωριού που τολμά να πει όσα όλοι οι άλλοι δεν τολμούν να πουν από φόβο. Είναι αυτός που ζει όπως θέλει και όλοι τον ζηλεύουν κατά κάποιο τρόπο γιατί θα ήθελαν να κάνουν το ίδιο, αλλά ντρέπονται. Είναι αυτός που ζει ακολουθώντας έναν τρόπο ζωής που κανείς μας δεν τολμά να ακολουθήσει.

Γελάμε με τον Δον Κιχώτη και το όνειρό του, γελάμε μαζί του και ταυτόχρονα τον ζηλεύουμε λιγάκι.

Ζηλεύουμε την ανδρεία του να αφήσει πίσω μια άνετη ζωή, και να ξεκινήσει μια ζωή γεμάτη περιπέτεια και μαγεία, που εμψυχώνεται από πνεύμα ιπποσύνης.

Τα βιβλία είναι γραμμένα σε επεισόδια και η ιστορία του Δον Κιχώτη έχει γραφτεί πολλές φορές και σε παραμύθια για παιδιά.

Στον πρόλογο του πρώτου μέρους, ο Θερβάντες σημειώνει πως συνέλαβε την ιδέα για το μυθιστόρημα στη φυλακή, πιθανώς αναφερόμενος στις περιόδους που πέρασε στη φυλακή του Κάστρο ντελ Ρίο ή της Σεβίλλης .

 Ένας τοπικός θρύλος υποστηρίζει πως γράφτηκε σε φυλακή της πόλης Μάντσεγκαν, ωστόσο η μελέτη της βιογραφίας του Θερβάντες δεν επιβεβαιώνει φύλάκισή του εκεί. Σύμφωνα με άλλη πιθανή εκδοχή, ο Θερβάντες εμπνεύστηκε κατά την περίοδο που ήταν αιχμάλωτος στο Αλγέρι.

 Η υπόθεση αυτή στηρίζεται στο γεγονός πως ως φανταστικός συγγραφέας του έργου εμφανίζεται στο κείμενο ο μουσουλμάνος ιστορικός, το οποίο συνδέεται με πιθανή επαφή του Θερβάντες, στο Αλγέρι, με Άραβες και Τούρκους αφηγητές.

Διαφορετικοί πολιτισμοί σε διαφορετικές χρονικές στιγμές έχουν παρουσιάσει τον άνθρωπο ως μια διπλή οντότητα.

Το ένα μέρος, το υψηλό που ονομάζεται ψυχή ή πνεύμα. Και το άλλο μέρος, το γήινο, η προσωπικότητα που τη χρησιμοποιεί η ψυχή ως όχημα για να μπορεί να εκφραστεί σε αυτόν τον κόσμο.

Ο Δον Κιχώτης είναι η καρδιά, ο ονειροπόλος, το πνευματικό μέρος του ανθρώπου που αναζητά την ομορφιά, την αγάπη, κυνηγά για τα ιδεώδη της δικαιοσύνης, της ανδρείας και της τιμής.

Από την άλλη ο Σάντσο είναι πρακτικός.

Μπορεί να δει κατάματα την πραγματικότητα και να την αξιολογήσει. Είναι η δική του παρουσία που επιτρέπει στον Δον Κιχώτη να εκπληρώσει τα όνειρά του.

Ο Σάντσο είναι η ύλη. Είναι απασχολημένος με τις υλικές ανάγκες – να φάει, να κοιμηθεί, να τεμπελιάσει. Βλέπει την πραγματικότητα όπως είναι.

Πρέπει να ψάξουμε μέσα μας για να ανακαλύψουμε τον Δον Κιχώτη. Είναι ο Ιππότης που ονειρεύεται περιπέτειες και ηρωικές πράξεις, που αναζητά το υψηλότερο μέσα του και προσπαθεί να πραγματώσει το πεπρωμένο του πάνω στη γη.

Χωρίς να εγκαταλείψουμε τον Ιππότη δεν πρέπει όμως να παραμελήσουμε και τον Σάντσο, που αντιπροσωπεύει την ικανότητά μας να ζήσουμε σε αυτόν τον κόσμο, μας δίνει διαύγεια και μας επιτρέπει να ξεχωρίσουμε τη διαφορά ανάμεσα σε απλούς ανεμόμυλους και τερατώδεις γίγαντες.

Σοφία είναι η γνώση που μας επιτρέπει να συνδυάσουμε αυτά τα δύο. Το να αποκοπούμε τελείως από την ύλη, θα ήταν να το βάλουμε στα πόδια από τη ζωή.

Να αποκοπούμε από τα όνειρα μας θα ήταν ακόμα χειρότερο. Θα ήταν να το βάλουμε στα πόδια από τον εαυτό μας.

Πρέπει να φορέσουμε τη σκουριασμένη πανοπλία του Δον Κιχώτη, να σκαρφαλώσουμε το γαϊδουράκι του Σάντσο, να επαινέσουμε τη Δεσποσύνη μας Δουλτσινέα, να κοιτάξουμε την πραγματικότητα με διαύγεια και να ξεκινήσουμε το ταξίδι.

Ηλιάνα Βολονάκη

Συγγραφέας