Μήνυμα Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερωνύμου Β΄ και της Ψυχολόγου μας κας Κωνσταντίνας Δήμα ενόψει εξετάσεων των προαγωγικών και πανελληνίων εξετάσεων των παιδιών μας

 

Το άγχος των πανελλήνιων εξετάσεων και η διαχείρισή του από τους γονείς

Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας οι έφηβοι εκτίθενται σε ποικιλία εσωτερικών και εξωτερικών πιέσεων. Η σχολική εμπειρία αποτελεί κρίσιμο κομμάτι στη ζωή του εφήβου.Το άγχος είναι μια φυσιολογική σωματική και ψυχική αντίδραση σε μια απειλή ή σε μια αίτηση για την αντιμετώπιση απαιτητικών καταστάσεων. Όταν κάποιος άνθρωπος νιώθει στρες το σώμα του είναι σε ένταση και ο εγκέφαλος του πυροδοτείται από παλλαπλές σκέψεις. Το άγχος μπορεί να είναι και θετικό αφού κινητοποιεί το άτομο και το βοηθά να είναι δημιουργικό, να βρίσκεται σε εγρήγορση και να εντείνει την προσπάθεια του προκειμένου να ολοκληρώσει τους στόχους του.

 

Συχνά το συναίσθημα του άγχους εκφράζεται με συμπτώματα:

  • σωματικά (π.χ. ταχυκαρδία, δύσπνοια, πονοκέφαλος, ζαλάδες, άσχημο ύπνο),
  • συναισθηματικά (π.χ. ευερεθιστότητα, θλίψη, υπερδιέγερση, αρνητική διάθεση, ευσυγκινησία, θυμό), γνωστικά (π.χ. δυσκολίες μάθησης και συγκέντρωσης, μπλοκάρισμα μνήμης, αρνητικές σκέψεις)
  • συμπεριφορικά (π.χ. επιθετικότητα, παραίτηση από το διάβασμα, απουσίες από το σχολείο, κοινωνική απομόνωση, υπερβολική κατανάλωση τροφής ή το αντίθετο).

Οταν τα συμπτώματα αυτά επιμένουν, είναι έντονα και συχνά, κάνοντας την καθημερινότητα του έφηβου δυσλειτουργική, καλό είναι οι γονείς να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας. Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουν το άγχος, τους παράγοντες που τους αγχώνουν καθώς και πώς αυτό εκφράζεται σωματικά, στις σκέψεις και στη συμπεριφορά τους.

Πρώτα απ’ όλα η καλή προετοιμασία, το διάβασμα και οι συχνές επαναλήψεις μειώνουν το άγχος. Πρέπει να μάθουν να οργανώνουν και να προγραμματίζουν το χρόνο τους. Αυτό βοηθάει να το ελέγξουν καλύτερα και έτσι να το φοβούνται λιγότερο.

Είναι πολύ βοηθητικό να μοιράζονται τα συναισθήματά τους με τους γονείς τους και τους ανθρώπους που εμπιστεύονται, να μην απομονώνονται. Να μάθουν να εμπιστεύονται τον εαυτό τους, να μην τον επικρίνουν αλλά να τον επιβραβεύουν και να επικεντρώνονται στα θετικά χαρακτηριστικά και στις ικανότητές τους.

Είναι σημαντικό να σκέφτονται θετικά αλλά και ρεαλιστικά. Να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες και στόχους με βάση τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντά τους. Πολύ σημαντικό για τους έφηβους είναι να κάνουν πράγματα που τους ευχαριστούν και τους χαλαρώνουν. Δεν έχουν μόνο την υποχρέωση να μελετούν αλλά και να διαθέτουν ελεύθερο χρόνο για να τον αξιοποιούν όπως θέλουν. Αν κατά τη διάρκεια των εξετάσεων αισθανθούν έντονο άγχος, να πάρουν βαθιές ανάσες. Τα σωματικά συμπτώματα του άγχους υποχωρούν μετά από λίγο. Αν δε γνωρίζουν ένα θέμα ή είναι δύσκολο ας προχωρήσουν στο επόμενο και ας επανέλθουν αργότερα. Στο τέλος των εξετάσεων είναι σημαντικό να επιβραβεύσουν οι μαθητές τον εαυτό τους για την προσπάθεια, ακόμα και αν το αποτέλεσμα δεν είναι το επιθυμητό.

Οι πανελλήνιες δεν πρέπει να συνδέονται με την αξία των εφήβων ως άτομα ούτε η αποτυχία ή η επιτυχία να καθορίζουν την αυτοεκτίμησή τους. Κρίνονται μόνο για τις γνώσεις τους στα συγκεκριμένα αντικείμενα τη συγκεκριμένη στιγμή. Επίσης η εισαγωγή σε κάποια σχολή δεν εξασφαλίζει ταυτόχρονα επιτυχημένη επαγγελματική σταδιοδρομία. Είναι σημαντικό ο έφηβος μέσα από αυτή την εμπειρία να μάθει να αγαπάει τη μάθηση και να προσπαθεί να πετυχαίνει τους στόχους του λαμβάνοντας αποφάσεις και παίρνοντας πρωτοβουλίες καθώς εισέρχεται στην ενήλικη φάση της ζωής του.

Για τους γονείς

Ο πυρήνας στη ζωή των εφήβων είναι το οικογενειακό τους περιβάλλον και ως εκ τούτου διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο σε όλο το φάσμα της σωματικής και ψυχικής τους υγείας. Οι γονείς, ως σημαντικοί άλλοι, αποτελούν πηγή στήριξης και ενίσχυσης αλλά και πηγή άγχους για τους εφήβους. Γι’ αυτό πρώτα απ’ όλα είναι σημαντικό να αναγνωρίσουν το δικό τους άγχος και να μην το προβάλλουν στο παιδί τους. Σε καμία περίπτωση να μην κάνουν το λάθος να συγκρίνουν το παιδί τους με κάποιον άλλον. Έχει σημασία να ενθαρρύνουν τον έφηβο να εκδηλώσει το ταλέντο του σε εξωσχολικές δραστηριότητες, να έχει κοινωνικές συναναστροφές, να μη γίνει το σχολείο αποκλειστικός στόχος της ζωής του.

Είναι σημαντικό να μην επαινούν την επιτυχία αλλά την προσπάθεια. Να δείχνουν ικανοποίηση, κατανόηση και τρυφερότητα όχι μόνο όταν ο μαθητής έχει καλούς βαθμούς. Δεν πρέπει ζητούν από τον έφηβο καλύτερη επίδοση από εκείνη που μπορεί να πετύχει. Όταν οι προσδοκίες των γονιών είναι εξωπραγματικές, ο αντίκτυπος στην αύξηση του άγχους κατά την περίοδο των εξετάσεων είναι άμεσος. Οι γονείς δεν πρέπει να βλέπουν στον έφηβο ό, τι θα ήθελαν να είναι οι ίδιοι αλλά ό, τι πραγματικά είναι ο έφηβος. Να αποφεύγουν να είναι υπερπροστατευτικοί με το παιδί, ενθαρρύνοντάς το να παίρνει πρωτοβουλίες.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως δεν υπάρχουν τέλειοι γονείς ούτε τέλεια παιδιά. Ο Winnicott μίλησε για τον «αρκετά καλό» γονιό που θυμώνει, κάνει λάθη αλλά έχει το σθένος να τα αναγνωρίσει. Έχει μια γεμάτη προσωπική ζωή και δεν περιμένει το παιδί του να καλύψει οποιοδήποτε κενό μπορεί να έχει. Δημιουργεί μια υγιή σχέση με τα παιδιά επιτρέποντας την αυτονόμησή τους. Έτσι τα βοηθάει να ωριμάσουν συναισθηματικά, να αγαπήσουν τον εαυτό τους και να κάνουν και αυτά με τη σειρά τους υγιείς σχέσεις.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι γονείς θα πρέπει να λειτουργούν υποστηρικτικά και εμψυχωτικά για τα παιδιά τους και θα πρέπει να προσπαθούν να καταλαγιάσουν το άγχος τους. Το πιο σημαντικό είναι οι γονείς να είναι ουσιαστικά διαθέσιμοι να ακούσουν τα παιδιά τους, τις ανησυχίες και τους φόβους τους. Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να αγχώνονται περισσότερο από τα παιδιά ή να τα αγχώνουν ακόμα περισσότερο με τη στάση τους.